Artikelen

Afdrukken

Privacy en Kerk TV

Het feit dat kerken tegenwoordig in staat zijn tegen lage kosten een kerkdienst via internet over de hele wereld uit te zenden biedt ongekende mogelijkheden om de eigen gemeenteleden bij de eigen gemeente betrokken te houden. KerkTV maakt de gemeente toegankelijker voor de eigen leden, maar ook voor buitenstaanders. Dit kunnen familieleden zijn, kennissen of wildvreemden die op een of andere manier de weg gevonden hebben via Internet naar een uitzending of een opname van een kerkdienst. Denk hierbij aan trouw- en rouwdiensten, muziekuitvoeringen, reguliere diensten of speciale diensten voor belangstellenden.

Het evangelie is voor iedereen tot aan de einden der aarde. Deze eeuwenoude stelling krijgt plotseling een heel concrete betekenis met de mogelijkheden van kerkTV via internet.

De overweldigende uitwerking van deze technische mogelijkheden mogen niet als effect hebben dat we voorbij gaan aan bezwaren die sommige mensen kunnen hebben met betrekking tot kerkTV.

Inhoudelijk, vanuit de beleving van het evangelie, valt over eventuele bezwaren veel te zeggen, maar het simpele feit dat we ons in een land bevinden waar een privacywetgeving van toepassing is, geeft kerken de verantwoordelijkheid om op een serieuze manier met deze bezwaren om te gaan.

Er zijn geen geldende regels voor kerken over de omgang en handhaving van privacy. Als die er al zijn, dan worden deze in ieder geval in het land niet toegepast of ze zijn helemaal niet van toepassing. Kerken hebben en nemen hierin hun eigen verantwoordelijkheid. Dit zegt mogelijk ook al iets over deze materie in relatie tot kerkTV.

In de praktijk krijg ik af en toe vragen over dit onderwerp. De meeste kerken die op dit moment gebruik maken van KerkTV tillen niet zo zwaar aan het onderwerp en gaan er vooral praktisch mee om.

Dit document is bedoeld u inzicht te geven in de regels die Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) ons oplegt, met daarbij enkele handreikingen hoe u hiermee in het kader van kerkTV kunt omgaan. Hiermee bent u dan in ieder geval goed voorbereid.

Regels voor cameratoezicht
Op de openbare weg en in openbare ruimten is iedereen zichtbaar. Niet alleen het feit dat iemand er is, maar ook hoe men zich gedraagt. Ook in het openbaar hebben burgers een bepaalde mate van privacy. De groeiende praktijk van het in beeld brengen van burgers door de inzet van cameratoezicht brengt daarin verandering. In internationale verdragen, zoals het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en in de Nederlandse Grondwet is een aantal bepalingen opgenomen die het recht op respect voor het privé-leven van individuen regelen. In deze bepalingen, zoals bijvoorbeeld artikel 10 van de Grondwet, is vastgelegd dat voor het maken van een uitzondering op de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer wettelijke regelingen moeten worden opgesteld. In Nederland is hiertoe de Wet bescherming persoonsgegevens (WBP) opgesteld. Daarnaast zijn er nog bepalingen over cameratoezicht opgenomen in de Gemeentewet en het Wetboek van Strafrecht.

De Wet bescherming persoonsgegevens (WBP) dient de bescherming van persoonsgegevens. Een verzameling van losse foto's van personen in een oude schoenendoos of ingeplakt in een fotoalbum valt niet onder de reikwijdte van de WBP. Wordt een fotoverzameling echter geordend volgens bepaalde criteria, zodat de personen die op de foto's staan makkelijker kunnen worden teruggevonden bij raadplegen van een aangelegd bestand, dan is de WBP wel van toepassing.

Wat geldt voor foto's, geldt meer in het algemeen voor geluid- of beeldmateriaal dat wordt verwerkt. Het is hierbij niet relevant of het gaat om stilstaande of bewegende beelden. Het gaat telkens om geluid of beeld waaraan bepaalde informatie over een persoon kan worden ontleend. Zodra het materiaal op gestructureerde wijze toegankelijk is voor latere raadpleging, is de WBP van toepassing.

Het is nog maar de vraag in hoeverre kerkTV uitzendingen van kerkdiensten of andersoortige bijeenkomsten vallen onder deze regelingen. Er wordt bovendien niet in de openbare ruimte gefilmd en beelden worden ook niet verbonden aan persoonsgegevens. Er wordt dus niet in een bestand bijgehouden wie er aanwezig was. Dit ligt mogelijk iets anders wanneer er voorbede wordt gedaan of in die gevallen dat doopouders of te bevestigen ambtsdragers aanwezig zijn, die bij naam worden genoemd.

Daar er geen sprake is van beeld en geluidsopnamen in de publieke ruimte geloven ik niet dat kerkTV opnamen direct onder de reikwijdte van de WBP vallen en er vooraf toestemming moet worden gevraagd aan het CBP.

KerkTV maakt gebruik van digitale videotechnieken. Hier ontstaat de onduidelijkheid. Digitaal videocameratoezicht valt onder de WBP. Alleen al op grond daarvan wil het CBP hierover iets te zeggen hebben en daarom is zorgvuldigheid in deze gepast.

Gebruik van camera’s in de kerk
De WBP heeft natuurlijk een goede doelstelling en voorkomen moet daarom worden dat er rondom kerkTV een foute perceptie ontstaat. Op basis van zorgvuldigheid is daarom goed om te kijken of er rondom deze wet en vanuit het CBP bruikbare richtlijnen zijn die de acceptatie en toepassing van kerkTV bevorderen en mensen geruststellen.

In alle documentatie over dit onderwerp wordt gesproken over cameratoezicht. Bij kerkTV is er natuurlijk geen sprake van camera toezicht. KerkTV maakt deelname aan een kerkdienst op afstand mogelijk. Dat is een ander uitgangspunt. Naar mijn idee zouden dan ook eerder de privacy regels van de omroepen van toepassing zijn op het geval kerkTV.

Om te komen tot een zorgvuldige privacypraktijk in het kader van kerkTV zouden de volgende punten meegenomen kunnen worden in het privacy beleid van de kerk. 0. Wees open en duidelijk.

  1. Zorg voor een goede (schriftelijke) onderbouwing waarin het belang van kerkTV beargumenteerd wordt. 
  2. Beargumenteer waarom het belang van de kerkelijke gemeente of het belang van het evangelie zwaarder weegt dan de privacy van individuele bezoekers van uw kerkdiensten. 
  3. Verklaar waarom het doel, bijvoorbeeld het vergroten van de betrokkenheid van gemeenteleden die niet meer zelf aanwezig kunnen zijn, niet op een andere -voor betrokkenen minder ingrijpende- manier kan worden gerealiseerd. 
  4. KerkTV moet op selectieve wijze uitgevoerd worden. Kies de uit te zenden gebeurtenissen met zorg en gebruik de mogelijkheden om het kijken naar een uitzending te beperken door middel van een toegangscode. 
  5. U kunt besluiten om alleen mensen op het liturgisch centrum herkenbaar in beeld te brengen. In aanvulling daarop zou u ook een bepaald deel van de kerkzaal bewust buiten de reikwijdte van de camera’s kunnen laten vallen. Hou hiermee rekening bij de keuze van de camera positie(s). 
  6. Het moet duidelijk kenbaar gemaakt worden wanneer er op een bepaalde locatie gebruik gemaakt wordt van camera’s t.b.v. kerkTV. 
  7. Heimelijk cameratoezicht is strafbaar gesteld in winkels en horecagelegenheden. In deze sfeer moet kerkTV niet gebruikt worden. Openheid is de juiste weg. Geef aan door bordjes dat er gefilmd wordt. 
  8. Leg in een procedure of protocol vast hoe iemand inzage kan krijgen in de gegevens die over hem of haar in het systeem zitten en hoe wordt omgegaan met de overige rechten van de betrokkene. 
  9. Verwerkingen van persoonsgegevens moeten vooraf gemeld worden bij het CBP. Kerkgenootschappen zijn hiervan echter vrijgesteld.

Op basis van het bovenstaande zou er voldoende draagvlak in uw gemeente gecreëerd moeten kunnen worden. Wanneer dat op een of andere manier niet lukt, dan rest maar een conclusie: stoppen. KerkTV is geen doel op zich en onenigheid hoort niet thuis in een kerkelijke gemeente. Wellicht denkt men er over een aantal jaren anders over.